Depremler binaları yıkmaz; mühendislik kurallarına aykırı tasarlanmış taşıyıcı sistem kusurları yıkar. 6 Şubat Kahramanmaraş depremleri sonrasında sahada gerçekleştirdiğimiz yüzlerce bina hasar tespit incelemesinde gördük ki; toptan göçen veya ağır hasar alan binaların %85’inde yönetmelik dışı tasarım düzensizlikleri mevcuttur. Taşıyıcı sistem hatalarını bilmek, hem yeni yapı yaptıranların hem de ev alacakların hayatını kurtarır.
1. En Yaygın 4 Ölümcül Taşıyıcı Sistem Hatası
A. Yumuşak Kat (Rijitlik) Düzensizliği
Zemin katların dükkan, mağaza veya otopark olarak kullanılması amacıyla kat yüksekliğinin 4-5 metreye çıkarılması ve ara bölme duvarlarının kaldırılması durumudur. Üst katlar dolu tuğla duvarlarla son derece rijitken, zemin kat rijitliğini kaybeder. Deprem anında tüm yanal ötelenme zemin kattaki kolonlara biner ve kolonlar kırılarak bina zemin kata çöker.
B. Kısa Kolon Etkisi
Bodrum veya zemin katlarda aydınlatma amacıyla bırakılan bant pencereler kolonun serbest boyunu yapay olarak kısaltır. Kolonun kesme kuvveti serbest boyun karesiyle ters orantılı arttığı için, kısa kalan kolon muazzam bir kesme gerilmesine maruz kalır ve gevrek (aniden) X-çatlağı ile kırılır.
C. Burulma Düzensizliği (A1 Düzensizliği)
Binanın rijitlik merkezi ile kütle merkezinin çakışmaması durumudur. Asansör ve merdiven perdelerinin binanın sadece bir köşesine yığılması sonucunda bina deprem sırasında sadece ötelenmekle kalmaz, fırıldak gibi dönmeye (burulmaya) zorlanır. En uzaktaki kolonlar aşırı gerilmeden ötürü parçalanır.
D. Kolon-Kiriş Birleşim Bölgesi Etriye Eksikliği
Deprem enerjisinin en yoğun toplandığı yer kolon-kiriş düğüm noktalarıdır. Usta ihmaliyle düğüm noktalarına etriye konulmadığında, kolon ile kiriş birbirinden ayrılır ve taşıyıcı sistem anında çöker.
Binanızda bu tür düzensizliklerden şüpheleniyorsanız, Deprem Performans Analizi ve Risk Tespiti sayfamızdan uzman kontrolü isteyebilirsiniz.
2. Bu Hatalar Nasıl Önlenir ve Düzeltilir?
- Yeni Yapılarda Simetrik Perde Dağılımı: Projelerimizde binanın her iki asal doğrultusunda simetrik betonarme perdeler yerleştirerek yumuşak kat ve burulma düzensizliklerini peşinen sıfırlıyoruz.
- Mevcut Yapılarda Güçlendirme: Yumuşak kat riski taşıyan binalarda zemin kat kolonları Karbonfiber (CFRP) Sargılama ile sünekleştirilir veya çelik/betonarme çapraz perdeler eklenerek rijitlik eşitlenir.
- Şantiye ERP Denetimi: Sahada etriye kancalarının 135 derece büküldüğü ve düğüm noktası sıklaştırmalarının yapıldığı firmamızın BBC Şantiye ERP Portalı üzerinden fotoğraf ve raporla kayıt altına alınır.
Binanızı Güvenle Tasarlayalım, Hatalara Geçit Vermeyelim
BBC Yapı Mühendislik, TBDY 2018 ve TS 500 yönetmeliklerine %100 sadık, sıfır hata toleranslı statik projeler üretir. Hemen bizimle iletişime geçin.
